Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Η ανάγκη για τη διατήρηση της τάξης στη χώρα και για τη διαφύλαξη των στενών και των συνοριακών θέσεων ανάγκασε του Τούρκους να καταφύγουν στη βοήθεια των χριστιανών κατοίκων των μερών αυτών, κατά το παράδειγμα των Βυζαντινών και μετέπειτα των Βενετών, να σχηματίσουν ειδικές πολιτοφυλακές αποτελούμενες αποκλειστικά από χριστιανούς, με αρχηγούς κάποτε Τούρκους ή Αλβανούς, δηλαδή τα σώματα των αρματολών (τουρκ. martolos) που τα συναντούμε από το 14ο αιώνα στην Ανατολή κι αργότερα στα Βαλκάνια.
Η Εκκλησία, οι Φαναριώτες, οι κοινότητες, αρματολοί αποτελούν μορφές οργάνωσης του ελληνικού Έθνους συνδεόμενες
λίγο ή πολύ με την τουρκική διοίκηση κι εκφράζουν το πνεύμα της
προσαρμογής στις νέες συνθήκες της κατάκτησης. Στο πνεύμα αυτό
αντιτίθενται η αυθόρμητη αντίσταση των αγροτών, κυρίως
στις ορεινές περιοχές, που δημιούργησε απ’ την αρχή ακόμα της
κατάκτησης ένα κίνημα, όλο και πιο ισχυρό, έξω από την τουρκική
διοίκηση, ανάλογο με το κίνημα των χαϊντούκων στους άλλους βαλκανικούς λαούς, τους κλέφτες.
Επρόκειτο για αντάρτες που φεύγοντας από την καταπίεση των Τούρκων ή
Ελλήνων κυρίων τους και τις κάθε είδους κακώσεις των τουρκικών αρχών,
κατέφευγαν στα βουνά, κι εκεί σχημάτιζαν οπλισμένες ομάδες που ζούσαν
με τη λεηλασία σε βάρος των Τούρκων και συχνά των Ελλήνων γαιοκτημόνων,
αλλά σέβονταν τον κλήρο και παρουσιάζονταν σαν προστάτες των αγροτών.
Οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να έρθουν σε συμβιβασμό μ’
αυτές τις ομάδες ενσωματώνοντας μερικές στους αρματολούς. Αλλά το
πέρασμα από την κατάσταση του κλέφτη στην κατάσταση του αρματολού ή το
αντίστροφο ήταν συνηθισμένο φαινόμενο. Κλέφτες και αρματολοί δημιούργησαν ένα τρόπο ζωής που θύμιζε με τις ασχολίες του – πόλεμο, αθλητικά παιχνίδια, γιορτές – τον τρόπο ζωής των ομηρικών ηρώων. Παίρνοντας μέρος στους πολέμους εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στο
πλευρό των χριστιανικών δυνάμεων, ανέπτυσσαν βαθμιαία εθνική συνείδηση
κι ενσάρκωναν την ένοπλη αντίσταση του έθνους κατά του κατακτητή. Από
το γεγονός αυτό έγιναν οι ευνοούμενοι ήρωες των λαϊκών βαλκανικών εποποιιών. Αυτοί θα δώσουν αργότερα τις ένοπλες δυνάμεις του πολέμου για την Ανεξαρτησία.
Νίκος Γ. Σβορώνος,
Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας,
Εκδόσεις Θεμέλιο, σελ 47-48
Γρηγόρης Ζερβός