Οι έλληνες αποκτούν εθνική συνειδήση και ταυτόχρονα συνηδειτοποιούν πως δεν θα τους ελευθερώσουν οι ξένοι.
Μόλις στα τέλη του 18ουαιώνα καταλαβαίνουν ότι οι ξένοι δεν ενδιαφέρονται γι αυτούς και. να πως τραγουδούν τη βοήθεια της Ρωσίας μετά το 1770 και τα Ορλωφικά.
Καί οι Μόσκοβες οι φίλοι μου
Ή μοναχή μου ελπίδα
Καί τί καλό μου έκάμανε
Σάν ήρθα στο λεβάντε
Να μ' αφανίσουν τα νησιά
Καί να με παρατήσουν
Καί πάλιν με τον τύραννον
Να κάμουν την άγάπη.
Στις αρχές του ΙΘ' αιώνα, ένας άγνωστος λόγιος καταγγέλλει στην έμμετρη σατιρική σύνθεση «Ρωσοαγγλογάλλος» τη συμπαιγνία καί τον κυνισμό των ευρωπαϊκών Δυνάμεων.
Λέει ή Ελλάδα στους τρεις ξένους:
Τρεις μάχες Ρώσος κήρυξε εναντίον Τουρκίας
τα τέκνα μου έσύναξεν από πολλάς οικίας
εγγράφως τα ύπέσχετο δια να τα λευθερώση
μα ό σκοπός του απέβλεπε σκληρά να τα σκλαβώση.
"Αρχισε καί ή Γαλλία
να κηρύττη ελευθερία
έφθασε στα σύνορα μου
κ' αύξησε τα βάσανα μου.
Ύβριζε την τυραννία
μα διψούσε για σολδία.
Ή Ρωσία κι 'ή Αγγλία
βλέποντας τους στην Τουρκία
έτρεξαν να τους έξώσουν
για να μη μ' ελευθερώσουν.
Τρέχει ή μία πληρωμένη
καί ή άλλη κομπασμένη
τους Άγαρηνούς να σώσουν
καί έμέ να θανατώσουν.
Την πεποίθηση ότι οι Έλληνες μόνοι τους θα αποκτήσουν την ελευθερία θα εκφράσει πρώτος ό Ρήγας με τα έθνεγερτικά του σαλπίσματα. Ποτέ πια μισθοφόροι των Ευρωπαίων μοναρχών, ποτέ πια ελληνικό αίμα για ξένα συμφέροντα. Πόλεμος καί θυσίες μόνο για ελεύθερη πατρίδα.
Ως πότε όφφικιάλος σε ξένους βασιλείς
Έλα να γίνεις στύλος δικής σου της φυλής
Κάλλιο για την Πατρίδα κανένας να χαθεί
ή να κρεμάσει φούντα για ξένον στο σπαθί.
Ακολουθεί ό ανώνυμος συγγραφέας της «Ελληνικής Νομαρχίας» πού κυκλοφόρησε κατά τη διάρκεια των ναπολεόντειων πολέμων:
«Ίσως, τέλος πάντων, προσμένετε να μας δώσει την ελευθερίαν κανένας από τους αλλογενείς δυνάστας; Ώ Θεέ μου! Έως πότε, ώ Έλληνες, να πλανώμεθα τόσον άστοχάστως;... Ποίος αγνοεί ότι ο κύριος στοχασμός των αλλογενών δυνάμεων είναι εις το να προσπαθήσουν να κάμουν το ίδιον τον όφελος με την ζημίαν των άλλων; Καί ποίος στοχαστικός άνθρωπος ημπορεί να πιστεύση ότι οποίος από τους αλλογενείς δυνάστας ήθελε κατατροπώσει τον Όθωμανόν ήθελε μας αφήσει ελευθέρους; Ώ απάτη επιζήμιος».
Ελευθερία δοτή δεν είναι ελευθερία. Είναι αλλαγή τύραννου.
«Τί στοχάζεσθε, τέλος πάντων, αν ή Ελλάς ελευθερωθεί από τον όθωμανικόν ζυγόν δια χειρός άλλου δυνάστου;... Διατί, αδελφοί μου, να θέλωμεν να άλλάξωμεν κύριον, όταν μόνοι μας ημπορούμε να έλευθερωθώμεν; Νομίζετε ότι είναι ελαφρότερος ό ζυγός μιας ξένης δυναστείας; Δεν στοχάζεσθε ότι καί πάλιν ζυγός είναι;... 'Αλλοίμονο εις το γένος μας αν κυριευθή από ετερογενές βασίλειον. Τότε οι Έλληνες δεν θέλουν μείνει πλέον Έλληνες αλλά κατ' όλίγον-όλίγον θέλουν διαφθαρεί τα ήθη των καί θέλομεν μείνει πάλιν δούλοι καί δούλοι ίσως πάλιν άλευθέρωτοι δια πολλούς αιώνας. Δια την άγάπην της τιμής μας, στοχαστείτε το με προσοχήν μην σας πλανέσουν τα ταξίματα των επιτρόπων καί αποστόλων των ξένων βασιλείων... Μην στοχάζεσθε, αδελφοί μου, ότι κανείς από αυτούς θέλει θυσιάσει καί χρυσίον καί στρατιώτας δια να δίωξη τον Οθωμανόν καί να μας αφήσει έπειτα ελευθέρους! "Ω, κάλλιον ένας σεισμός ή ένας κατακλυσμός να μας αφανίσει όλους τους Έλληνας παρά να ύποκύψωμεν πλέον εις ξένον σκήπτρον».
Η αξία της ιστορίας βρίσκεται στα διδάγματα που πρέπει να μας οδηγούν στο παρών.
Παύλος Κώτσης, Σχεδιάγραμμα μαθήματος
